Yöresel Söz


Abrul :Nisan ayı Abu :Bu

Ahbun :Hayvan gübresi

Ahırı :Sonuçta

Alaf :Ot,saman

Aluç :Yabani dağ meyvesi

Anik :Ekşimemiş hamur

Arustag :Tavan

Atlet :Fanila

Avara :Kasım ayı

Ayahlaran :Ayaklarına kapanayım

Ayam :Hava

Baca :Evin tavanı

Bardabaş :Boş gezen

Bıldır :Geçmiş yıl

Bibi :Hala

Bitike :Bir parça

Bicimcik :Bir parça

Bipırtik :Bir parça

Boynuk :Boynu eğri

Burç :Ağacın ince dalları

Buymak :Üşümek

Besleme :Evlatlık

Cağ :Örgü yapılan demir çubuk

Ceğet :Eylül ayı

Camuş : Manda

Cıcık :Yeni

Cecim :Bir çeşit kilim

Cıbıl :Yoksul

Cıbız : Kel

Culluk :Hindi

Cılbırı :Bir çeşit çorba

Cıllıp :Fazla (yağ)

Cılı :Zayıf

Cırıt atmak :Koşarak uzaklaşmak

Cimcikleme :Çimdik atma

Cıt :Uç,kenar

Cücük :Civciv

Cıngıl :Çan

Çalhama :Ayran

Çaput :Bez parçası

Çar :Çarşaf

Cırnak :Tırnak

Çedene :Küçük kurut

Çiğit :Çekirdek

Çimmek :Yıkanmak

Çit :Yazma

Dadah :Çocuk yemeği

Davar :Koyun sürüsü

Dehre :Küçük balta

Dek :Şeker pancarı

Densiz :Usulüne göre davranmayan

Deyha :İşte orada

Deynek :Odun çubuk

Didmek :Karıştırmak,yünü gevşetip açmak

Dınmak :Koşmak

Doluhmak :Ağlayacak duruma gelmek

Düğlemek :İliklemek

Eğiş :Hamur kesme aleti

Ecük cücük :Çoluk çocuk

Elbezi :Peçete olarak kullanılan bez

Emice :Dost,arkadaş

Düğe :Doğurmamış inek

Emice :Arkadaş,dost,amca

Emelli :Güçlü,kuvvetli

Erfene :Masrafları ortak paylaşılan ziyafet

Eke :Çok bilen,çok konuşan

Esvap :Çamaşır

Evermek :Evlendirmek

Farşa :Edepsiz kadın

Eşgere :Aşık,âşikar

Ferik :Küçük tavuk

Gada :Büyük ağabey

Fınfırik :Çocuk oyuncağı,topaç

Fışkı :Hayvan gübresi

Foturaf :Fotoğraf

Fetir :Yufka

Garsuk :Karın etleri

Gollik :Kısa

Gayser :Parça,kısım

Gavut :Unun kavrulmuş hali

Gendüme :Dibekte dövülmüş buğday

Gıdik :Oğlak

Gıcıt :Küçük öküz arabası

Gılla :Gelincik çiçeği

Gıdılıç :Serçe parmağı

Gavar :Su arkından tarlaya açılan ağız

Gıgırt :Kancalı odun,omuzluk

Gılevlemek :Bileylemek

Gındırlamak :Yuvarlamak

Gınıhmak :Arzulamak

Gırnap :Küçük ip

Gırgıt :Cimri

Gızırik :Kızarmış

Gıyılı :Tepsi

Gobal :Değnek

Gobça :Düğme

Gocik :Mont

Goç :Ekim ayı

God :Ölçü birimi

Gogles :Salyangoz

Golot :Yağlı kete

Goşgoz :Tarla yemişi

Gorbagor :Sütü bozuk

Gön :Deri

Göresmek :Özlemek

Gudik :Köpek

Gugul :Başlık,bere

Gumbuz :Yumruk

Gurut :Piramit şeklinde

kurutulmuş yoğurt

Guzzik :Kambur

Gücük :Şubat ayı

Güğüm :Bakır su kabı

Güllap :Menteşe

Halastar :Bakır kova

Halbuysam :Halbuki

Haltek :Gevşek

Haşa : Büyük çuval

Herk :Sürülmüş,ekilmemiş tarla

Haşıl :Yerel bir yemek

Hayat :Hol

Helke :Kova

Harer :Çuval

Hevlek :Tarlanın küçük kısımlara ayrılması

Hırtlik : Bol,çok(boğaz)

Hıdırgen :Yerinde duramayan

Horik :Baca

Hıllik :Eski

Hotelek :Gırtlak çıkıntısı

Hozan :Biçilmiş tarla

Hök :Ağır

Hörelenmek :Sinirlenip karşı gelmek

İg : Yün eğirme aleti

İki cannı :Gebe

İstikan :Çay bardağı

İşmar :İşaret

İt dirseği :Arpacık

Kahmut :Tarla yemişi

Katık :Ayran

Kal :Olgunlaşmamış

Kalik :Ayakkabı

Karakış :Aralık ayı

Kartol :Patates

Kavurga :Kavrulmuş buğday

Kelem :Lahana

Kersen :Kurut ezilen tahta leğen

Keyveni :Becerikli (daha çok kadın)

Kesilim :Güzelim

Kopçik :Sap kısım

Kınkız :Oyunda kazananın mağluba vurduğu yumruk

Kızırik :Çok yanmış

Kırtik :Küçülmüş parça sabun

Kiraz :Haziran

Kip :Sağlam

Kurun :Hayvanların su içtiği ve aynı zamanda tahıl yıkanan çeşme

Koz :Kuzu barınağı

Köstüre :Bıçak,nacak gibi aletleri bileme taşı

Kurik :Tay

Kuz :Kuzey

Kuşt: Şişlik

Külek :İçine yağ konulan tahta kap

Lepüstek :Yassı,düz

Lülük :İbriklerin su akıtılan kısmı

Loğ :Bacalardaki toprağı sıkıştıran silindir taş

Mabeyn :Salon

Mal :Büyükbaş hayvanlar için kullanılır

Mangur :Hayvanların boynuna takılan ağaçtan yular

Manzilik :İnce bulgur

May :Sığıra sesleniş

Masta :Büyük değnek

Megel :Çapa yapılan alet

Merek :Samanlık

Meşebe :Su kabı

Mertek :Kalın ve uzun ağaç

Mıh :Çivi

Miltan :Gömlek

Möhkem :Kip,sağlam

Motor :Traktör

Musmar : Büyük çivi

Nahır :Sürü

Omaç :Fındıklı çorba

Pağla :Fasulye

Pahar :Çeşme

Parlım :Bari

Partal :Abartı

Part :Buğday yığını

Parduç :Fırın sileceği

Peke :Oturulan alçak kaldırım

Peşkir :El havlusu

Pestik :Hizmetkar

Van :Hitap şekli

Peytambal :Tembel

Pir :Odun dalı

Pin :Kümes

Pisik :Kedi

Poşo :Gezgin,göçmen

Pürçüklü:Havuç

Sahoyluk:Ahır süpürgesi

Sitil :Küçük yoğurt kabı

Siron :Yufkadan yapılmış bir çeşit yemek

Siyam :Karış

Soyha :Kötü,işe yaramaz

Söve :Kapı penceresi

Suluğ :Eski evlerde yıkanılan yer

Süpürtmek :Kovalamak

Sürgüç :Yerleri silmeye yarayan bez

Sütlü :Sütlaç

Şoğurt :Salya

Öllemek :Çocuğu uyutmak

Şor :Çok tuzlu

Şoşartmak :Abartmak

Tar :Tavuk tüneği

Tekmük :Tekne

Tekne:Hamur yağrulan tahta kap

Terek :Raf

Teşt :Leğen

Tentene:Dantel

Tevür :Türlü

Tırkıç :Çit kapısı

Tike :Bir parça,azıcık

Tize :Teyze

Tuluk :Yayık

Tump :Tarlaları ayıran tümsek

Üstencelik :Üstelik

Yıngırlama :Yuvarlama

Yöreme :Değirmende biriken un kalıntısı

Zemheri :Ocak ayı

Zehlenmek :Alay etmek

Zırza :Kilit

Zibil :Çöp

 DUA VE BEDDUALAR

Bilindiği gibi dua,bir yalvarıştır. Kişinin kendisi için veya bir başkası için Allah’a yaptığı bir yakarıştır. Halk edebiyatında dua, alkışlamadır. Beddua ise, bu tanımın tam tersi, lanet, gazap ve bela temennisi taşır. Yöremizde buna kargış denir. Kargış, istenilmeyen veya hoş görülmeyen bir tavır ve hareket karşısında kişinin sert bir tepkisini içerir. Dualar ve beddualar yöreden yöreye değişir ve farklı bir söyleyiş kazanır. Kelkit ve yöresinde söylenilen dua ve beddualar:

  

a) DUALAR:

Ah vah demiyesin

 Allah ayağına taş dokundurmaya

 Allah ayağına taş dokundurtmaya

 Allah cehenneme ırak etsin

 Allah darda koymaya

 Allah durağını cennet etsin

 Allah evlat acısı göstermeye

 Allah Halil İbrahim bereketi versin

 Allah işini rast getirsin

 Allah kul borcundan hilas etsin

 Allah nazardan saklasın

 Allah saçın sayısı ömür vere

 Allah senin acını bana göstermesin

 Allah sevdiğinden ayırmasın

 Allahım kabir azabı vermesin

 Baban anan nurda yatsın

 Babana rahmet

 Çoklukla çalışıp azlıkla yiyesin

 Gökten yağa, yerden toplayasın

 Kem gözlerden korunasın

 Önün yara gelmesin

 Uzandığın dallar altın olsun

  

b)BEDDUALAR:

 Adın bata

 Ağu yiyesin

 Ağzin üstüne kapanasın

 Allah belan vere de beni kurtara

 Allah dert vere,derman vermeye

 Allah karartını kaldıra

 Allah sana uyuz vere de kaşıyacak tırnak vermeye

 Altın üstün kurulana

 Avu gözlerin avucuma gele

 Baba çıka yüzüne

 Babanın kökünü yiyesin

 Benim kadar başına taş düşe

 Bilinmez dertten gidesin

 Bir dağda yatasın,bin dağa kokun yayıla

 Bir ekmek veren,bin tekmük(tekme) ata

 Boynun bosun devrüle

 Boynun yere döşene

 Çocuklarından bulasın

 Davun yiyesin

 Dişlerin kerpetenlere gele

 Doğduğun gün bataydın

 Ekmek tavşan ola,sen tazı,tutamayasın

 Ellerin dizinde kala

 Ellerin kırıla

 Ellerin yanlaran döşene

 Erim erim eriyesin

 Ettiklerinden bulasın

 Gelinlik giymeyesin(kızlar için)

 Gide de gelmeysin

 Gidişin ola,gelişin olmaya

 Gorun diylenmeye

 Gözlerin avucuma gele

 Gözyaşın kurumaya

 Gül eke diken biçesin

 Gün görmeyesin

 Kapın kitlene

 Kapına kara kilit asıla

 Kara kan kusasın

 Kara yerin dibine giresin

 Kara yola gidesin

 Karnan dert dola

 Mezarın taş başında kala

 O boydan yukarı çıkmayasın

 Ocağın bata da zırzan sallana

 Okuna dikilesin

 Otuziki dişin kırıla

 Sabaha çıkmayasın

 Sele suya karışasın

 Seni şişesin

 Seni töremeyesin

 Suratın döküle

 Teneşüre çıkasın

 Tepen üstüne dikilesin

 Yağlı kurşunlara gelesin

 Yata da kalkmayasın

 Yerin dibine giresin

 Yirmi tırnağım yakanda kala

 Yurdun yuvan dağıla

 Yüzen baba çıka

 Yüzün gevene gele